اورامانات ثبت جهانی شد!

منظر فرهنگی اورامانات (هورامان)، گنجینه بی بدیل ایران زمین، در چهل وچهارمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در چین، رسماً به عنوان بیست وششمین میراث ملموس کشورمان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این رویداد تاریخی، مهر تأییدی بر ارزش های بی نظیر طبیعی و فرهنگی این منطقه کوهستانی است. اورامانات، با معماری پلکانی شگفت انگیز، طبیعت بکر و چشم اندازهای کوهستانی بی نظیرش، فرهنگی زنده و پویا را در دل خود جای داده که حاصل هزاران سال همزیستی خلاقانه انسان با طبیعت سرسخت زاگرس است. این ثبت جهانی، نه تنها افتخاری ملی محسوب می شود، بلکه مسئولیت حفظ و معرفی این میراث ارزشمند بشری را برای ایران دوچندان می کند.

هورامان، منطقه ای است که در آن، هر سنگ و هر رودخانه، حکایتی از تمدن و مقاومت دارد. ثبت منظر فرهنگی اورامانات در فهرست یونسکو، نتیجه سال ها تلاش بی وقفه متخصصان، مردم محلی و مسئولان امر بود تا این هویت منحصربه فرد، در سطح جهانی شناخته و پاس داشته شود. این دستاورد بزرگ، نه تنها بر غنای فرهنگی ایران می افزاید، بلکه چشم اندازهای جدیدی را برای توسعه پایدار و گردشگری مسئولانه در این منطقه می گشاید و نقش مردم محلی در حفاظت از میراث خود را برجسته تر می کند.

لحظه تاریخی ثبت جهانی: جزئیات و زمینه ها

ثبت جهانی یک اثر یا منظر فرهنگی در فهرست یونسکو، همواره رویدادی مهم و نقطه عطفی در تاریخ فرهنگی هر کشوری است. برای ایران، این اتفاق در مورد اورامانات، علاوه بر اهمیت فرهنگی، بازتابی از توانمندی های متخصصان و اهمیت میراث بی بدیل این منطقه در سطح جهانی است. این فرآیند، نه تنها نیازمند ارزش های برجسته و منحصر به فرد یک سایت است، بلکه مستلزم تدوین پرونده ای جامع، دقیق و مستدل، همراه با حمایت های ملی و بین المللی است.

روز سرنوشت ساز: چه زمانی و کجا؟

پنجم مرداد ۱۴۰۰ خورشیدی (برابر با ۲۷ جولای ۲۰۲۱ میلادی)، روزی بود که نام هورامان برای همیشه در تاریخ میراث جهانی ثبت شد. در این روز سرنوشت ساز، در چهل وچهارمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که در شهر فوجوی چین برگزار می شد، پرونده «منظر فرهنگی هورامان/اورامانات» پس از بررسی های دقیق، به تصویب اعضای کمیته رسید و رسماً به عنوان بیست وششمین میراث ملموس ایران در این فهرست جای گرفت. این خبر مسرت بخش توسط حجت الله ایوبی، دبیرکل وقت کمیسیون ملی یونسکو-ایران، اعلام و موجب شادی و افتخار ملی گردید. مسئولان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و استانداری های کردستان و کرمانشاه نیز از جمله کسانی بودند که نقش محوری در به ثمر رساندن این پروژه داشتند.

از پرونده تا تصویب: مسیر ثبت جهانی

ثبت جهانی هورامان، فرآیندی طولانی و طاقت فرسا بود که سال ها زمان و تلاش بی وقفه صدها کارشناس، محقق و فعال میراث فرهنگی را در بر گرفت. تهیه پرونده منظر فرهنگی هورامان/اورامانات نیازمند مطالعات میدانی گسترده، جمع آوری مستندات تاریخی، مردم نگارانه و باستان شناسی، نقشه برداری های دقیق و نگارش متون تخصصی بود. کمیسیون ملی یونسکو-ایران، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، و سازمان های مرتبط در استان های کردستان و کرمانشاه، با همکاری نزدیک با یکدیگر، این پرونده را تدوین و برای ارزیابی به ایکوموس (شورای بین المللی بناها و محوطه ها)، نهاد مشورتی یونسکو در امور میراث فرهنگی، ارسال کردند. ارزیابان بین المللی ایکوموس، با بازدید از منطقه و بررسی دقیق مستندات، نظر مثبت خود را در خصوص «ارزش جهانی برجسته» (Outstanding Universal Value – OUV) اورامانات اعلام کردند که این امر، گامی تعیین کننده در مسیر تصویب نهایی بود. این مسیر پرفراز و نشیب، نمونه ای بارز از همکاری های ملی و بین المللی برای حفاظت از میراث بشری است.

منظر فرهنگی: مفهوم و جایگاه اورامانات

مفهوم «منظر فرهنگی» در یونسکو به آن دسته از اموال فرهنگی اطلاق می شود که نشان دهنده تعامل طولانی و خلاقانه انسان با محیط طبیعی خود است. این مفهوم فراتر از صرفاً یک بنا یا محوطه تاریخی است و شامل الگوهای سکونت، کشاورزی، معماری، نظام های آبیاری، باورها، آیین ها و شیوه های زندگی است که در طول زمان در بستری طبیعی شکل گرفته اند. اورامانات دقیقاً به دلیل همین ویژگی ها، به عنوان یک «منظر فرهنگی» ثبت جهانی شد.

تعامل مردم اورامان با کوهستان های سرسخت زاگرس، منجر به خلق الگوهای منحصربه فردی از زندگی شده است: از معماری پلکانی خانه ها که حیاط یک خانه، سقف خانه پایینی است، تا نظام کشاورزی دیم و باغداری در تراس های سنگی، شیوه دامداری و کوچ های فصلی (هوارنشینی)، و آداب و رسومی که ریشه در این همزیستی دارند. اورامانات نمونه ای بی بدیل از سازگاری انسان با محیط کوهستانی، استفاده پایدار از منابع طبیعی و حفظ هویت فرهنگی در طول هزاران سال است. این ثبت، نه تنها معماری و طبیعت، بلکه کل سیستم زندگی، فرهنگ و معیشت مردم این دیار را در بر می گیرد.

اورامانات: گنجینه ای با ارزش جهانی برجسته (OUV)

«ارزش جهانی برجسته» (Outstanding Universal Value) معیاری است که یونسکو برای انتخاب سایت های میراث جهانی از آن بهره می برد. این ارزش، نشان دهنده اهمیت استثنایی یک مکان برای تمام بشریت است. اورامانات با ویژگی های منحصر به فرد خود، به وضوح این معیار را برآورده می کند و گواهی زنده بر توانایی انسان در خلق فرهنگی پایدار در دل طبیعت است.

جغرافیای اورامانات: جایی که طبیعت و تاریخ به هم می رسند

اورامانات، نام منطقه ای کوهستانی و صعب العبور در غرب ایران است که بخش هایی از استان های کردستان و کرمانشاه را در بر می گیرد و حتی تا بخش هایی از عراق امتداد می یابد. در ایران، این منطقه شامل شهرستان های سروآباد، سنندج، کامیاران، مریوان (در استان کردستان) و پاوه، جوانرود، نودشه و نوسود (در استان کرمانشاه) می شود. جغرافیای اورامانات، با کوهستان های بلند و سر به فلک کشیده زاگرس، دره های عمیق و پرپیچ وخم، و رودخانه های خروشانی چون سیروان و لیله، مناظری بدیع و چشم نواز را خلق کرده است. چشمه های پرآب، از جمله چشمه بل که یکی از پرآب ترین چشمه های غرب ایران است، تامین کننده زندگی و حیات در این منطقه بوده اند.

آب وهوای اورامانات، کوهستانی و معتدل است که در زمستان ها با بارش برف سنگین و سرمای شدید همراه است و در تابستان ها هوایی دلپذیر دارد. پوشش گیاهی این منطقه نیز عمدتاً شامل جنگل های بلوط است که نماد زاگرس محسوب می شوند، همراه با گونه های گیاهی منحصر به فرد که نشان از تنوع زیستی غنی این بستر طبیعی دارد.

معماری پلکانی: شاهکاری از همزیستی با طبیعت

یکی از بارزترین ویژگی های منظر فرهنگی اورامانات، معماری بی نظیر و شاهکارانه ی روستاهای آن است. این سبک معماری، کاملاً با شیب تند دامنه های کوهستانی سازگار شده و خانه ها به صورت پلکانی و بدون استفاده از ملات (خشکه چین) بر روی یکدیگر بنا شده اند، به گونه ای که حیاط هر خانه، سقف خانه پایین تر را تشکیل می دهد. این پدیده، منطقه را به «هزار ماسوله» معروف کرده است.

مصالح اصلی مورد استفاده در ساخت این خانه ها، سنگ های بومی است که از دل کوهستان استخراج می شوند. این خانه ها غالباً در دو طبقه ساخته شده اند؛ طبقه همکف معمولاً به نگهداری دام، انبار غله و علوفه اختصاص دارد و فضای اصلی زندگی در طبقه بالاتر قرار گرفته است. طراحی داخلی و فضای خانه ها نیز بر اساس معیشت ساکنان متفاوت است؛ خانه های باغ داران، کشاورزان و دامداران، هر یک ویژگی های خاص خود را دارند که نشان از انطباق کامل با سبک زندگی و فعالیت های اقتصادی محلی است. روستای اورامان تخت به عنوان یکی از برجسته ترین نمونه های این سبک معماری، در قلب این منظر فرهنگی می درخشد.

معماری اورامانات نمونه ای بی نظیر از همزیستی پایدار انسان با طبیعت کوهستانی است، جایی که هر خانه، بخشی جدایی ناپذیر از چشم انداز طبیعی می شود و حیات انسان در هماهنگی کامل با محیط جریان دارد.

تاریخ و دیرینگی: ردپای نیاکان در گذر زمان

تاریخ سکونت در اورامانات به دوران پیش از تاریخ بازمی گردد. کاوش های باستان شناسی در اطراف روستاهای هجیج، ناو و اسپریز، شواهدی از سکونت انسان در دوران پارینه سنگی را آشکار کرده اند که قدمت آن ها به بیش از ۴۰ هزار سال پیش می رسد. این آثار شامل ابزارهای سنگی غارنشینان اولیه و استخوان حیوانات شکار شده است که گواهی بر حضور انسان های نئاندرتال و سپس انسان هوشمند جدید در این منطقه است.

از مهم ترین یافته های تاریخی، می توان به «بنچاق اورامان» اشاره کرد؛ مجموعه ای از پوست نوشته های باستانی به زبان های یونانی و پهلوی اشکانی که در غاری نزدیک روستای پالنگان کشف شده اند و مربوط به دوره سلوکی و اشکانی هستند. این اسناد، اطلاعات ارزشمندی درباره نظام مالکیت، اسامی افراد و سبک زندگی در آن دوران ارائه می دهند. حضور حاکمیت های باستانی چون آشوریان، مادها، هخامنشیان و یونانیان در این منطقه، از طریق کتیبه ها و آثار کشف شده تأیید شده است. پالنگان، با قلعه های باستانی و قدمت دیرینه اش، نقش مهمی در تاریخ منطقه اورامانات ایفا کرده و نمادی از تمدن های کهن در این دیار است.

فرهنگ زنده اورامانات: زبان، آداب و صنایع دستی

آنچه منظر فرهنگی اورامانات را فراتر از یک مکان باستانی یا طبیعی صرف می سازد، فرهنگ زنده و پویایی است که در تاروپود زندگی مردم آن جریان دارد. این فرهنگ، حاصل هزاران سال انطباق با محیط و حفظ اصالت هاست که در زبان، آیین ها، مراسم و هنرهای دستی این مردمان تجلی یافته است.

زبان هورامی: آینه ای از هویت

یکی از مهم ترین ارکان هویت مردم اورامانات، زبان هورامی است. این گویش، که شاخه ای مهم از زبان گورانی محسوب می شود، نه تنها ابزاری برای ارتباط است، بلکه حامل تاریخ، ادبیات شفاهی، افسانه ها و حکمت های نیاکان این منطقه است. زبان هورامی با ساختار غنی و واژگان خاص خود، بازتاب دهنده شیوه ی زندگی، باورها و نگاه مردم اورامان به جهان است. حفظ و ترویج این زبان، گامی اساسی در راستای صیانت از میراث ناملموس منطقه و تقویت هویت بومی آن است. اهمیت این گویش، در فهرست برداری جهانی به عنوان بخشی از ارزش های فرهنگی اورامانات مورد تأکید قرار گرفته است.

آیین ها و مراسم: نمادی از زندگی اصیل

زندگی در اورامانات با آیین ها و مراسم سنتی متعددی گره خورده است که بسیاری از آن ها ریشه در تاریخ کهن و باورهای عمیق مردم منطقه دارند. این مراسم، نه تنها جنبه تفریحی دارند، بلکه کارکردی اجتماعی و فرهنگی عمیق ایفا می کنند و نمایانگر هویت جمعی مردم اورامان هستند. از برجسته ترین این آیین ها می توان به «عروسی پیرشالیار» در روستای اورامان تخت اشاره کرد که هر سال با شور و هیجان خاصی برگزار می شود و نمادی از همبستگی و حفظ سنت هاست. همچنین مراسم سنتی در پالنگان و شیوه زندگی «هوارنشینی» (کوچ های فصلی دامداران به ییلاق و قشلاق) از دیگر جلوه های فرهنگی زنده این منطقه است که نشان از انطباق شگفت انگیز انسان با چرخه های طبیعت دارد.

هنرمندان نیز نقش بسزایی در معرفی این فرهنگ ایفا کرده اند. نمایشگاه هایی مانند «اورامان؛ دامان آسمان» که تصاویر بدیعی از طبیعت، معماری، زندگی روزانه و آیین های منطقه را به نمایش گذاشتند، در شناساندن این فرهنگ غنی به اقشار مختلف جامعه بسیار مؤثر بودند.

صنایع دستی: هنر دستان مردمان سخت کوش

صنایع دستی اورامانات، تجلی هنر و مهارت دستان مردمانی است که با کمترین امکانات، آثاری زیبا و کاربردی خلق می کنند. این هنرها، نه تنها منبع درآمدی برای خانواده ها هستند، بلکه بخشی جدایی ناپذیر از فرهنگ و هویت منطقه محسوب می شوند. از جمله صنایع دستی رایج در این منطقه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارغوان بافی: بافته های زیبا و رنگارنگ که از چوب درخت ارغوان تهیه می شوند.
• گیوه بافی: گیوه، نوعی کفش سنتی و سبک است که به ویژه در مناطق کوهستانی کاربرد فراوان دارد. شهر نودشه در شهرستان پاوه به عنوان «شهر ملی گیوه ایران» به ثبت رسیده است.
• مرس بافی: بافت انواع پارچه ها و پوشاک سنتی.
• تولید لباس های کردی: لباس های کردی با طرح ها و رنگ های خاص خود، بخشی از هویت فرهنگی مردم منطقه است.
• سفال گری و ساخت زیورآلات: این هنرها نیز در برخی از نقاط منطقه رواج دارند.

تنوع و غنای صنایع دستی اورامانات، نشان از خلاقیت و پشتکار مردمان این سرزمین دارد و هر یک از این محصولات، داستانی از زندگی و فرهنگ غنی این منطقه را روایت می کنند.

پیامدها و مسئولیت های ثبت جهانی اورامانات

ثبت اورامانات در فهرست میراث جهانی یونسکو، تنها یک افتخار ملی نیست، بلکه سرآغاز یک دوره جدید از مسئولیت ها و چالش هاست. این رویداد، پیامدهای گسترده ای در ابعاد مختلف، از جمله حفاظت، توسعه و هویت بخشی خواهد داشت که نیازمند برنامه ریزی دقیق و مشارکت همه جانبه است.

حفظ و صیانت: مسئولیتی فراتر از مرزها

با ثبت جهانی اورامانات، مسئولیت حفاظت از این منظر فرهنگی و طبیعی، فراتر از مرزهای ملی رفته و به یک تعهد بین المللی تبدیل شده است. یونسکو برای سایت های ثبت شده، قوانین و مقررات سخت گیرانه ای در نظر می گیرد که هدف آن ها اطمینان از حفاظت از «ارزش جهانی برجسته» این مکان هاست. این امر مستلزم:

1. تقویت زیرساخت های حفاظتی: ایجاد و توسعه نهادهای محلی و ملی متولی حفاظت، آموزش نیروی انسانی متخصص و تخصیص بودجه کافی برای مرمت و نگهداری.
2. جذب حمایت های بین المللی: امکان بهره مندی از کمک های فنی و مالی سازمان های بین المللی برای پروژه های حفاظتی و پژوهشی.
3. مدیریت یکپارچه: تدوین و اجرای طرح های جامع مدیریت که تمامی ابعاد فرهنگی، طبیعی، اجتماعی و اقتصادی منطقه را در نظر بگیرد.
4. مراقبت از اصالت: جلوگیری از هرگونه تغییرات ساختاری و کالبدی که به اصالت معماری و بافت سنتی منطقه آسیب برساند.

این مسئولیت پذیری، نه تنها وظیفه دولت، بلکه وظیفه تک تک مردم و جوامع محلی است که نقش اساسی در نگهداری از میراث خود ایفا می کنند.

توسعه پایدار و گردشگری مسئولانه

بدون شک، ثبت جهانی اورامانات، موجب افزایش چشمگیر جذب گردشگر، هم از داخل کشور و هم از سراسر جهان خواهد شد. این افزایش، فرصت های اقتصادی جدیدی را برای مردم منطقه به ارمغان می آورد؛ از رونق کسب وکارهای محلی و صنایع دستی گرفته تا ایجاد اشتغال در بخش گردشگری. اما این توسعه باید با رویکرد «گردشگری مسئولانه» همراه باشد تا از آسیب های احتمالی به بافت فرهنگی و طبیعی منطقه جلوگیری شود. این رویکرد شامل موارد زیر است:

• جذب گردشگران آگاه: تشویق گردشگرانی که به حفظ محیط زیست و احترام به فرهنگ بومی اهمیت می دهند.
• توسعه زیرساخت های متناسب: ایجاد اقامتگاه ها و امکانات گردشگری که با معماری سنتی و ملاحظات زیست محیطی سازگار باشند.
• مشارکت جامعه محلی: درگیر کردن مردم بومی در فرآیند برنامه ریزی، مدیریت و اجرای پروژه های گردشگری تا منافع حاصل از آن به طور عادلانه بین آن ها توزیع شود.
• آموزش و آگاهی بخشی: برگزاری کارگاه های آموزشی برای جوامع محلی و گردشگران درباره اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی.

ثبت جهانی هورامان فرصتی بی نظیر برای توسعه پایدار است، مشروط بر آنکه با دیدگاهی آینده نگر و مسئولانه به آن نگریسته شود.

هویت بخشی و غرور ملی

ثبت اورامانات در فهرست جهانی یونسکو، بیش از هر چیز، تقویت کننده حس هویت و افتخار ملی است. این دستاورد، به جهانیان نشان می دهد که ایران، کشوری با تمدن غنی و میراثی بی بدیل است که از دوران باستان تا به امروز، فرهنگ و زندگی اصیل خود را در دامن طبیعت حفظ کرده است. برای مردم ایران، به ویژه ساکنان استان های کردستان و کرمانشاه، این ثبت جهانی موجب غرور و افزایش آگاهی نسبت به ارزش های فرهنگی و تاریخی منطقه خود می شود. این امر می تواند به تقویت احساس مسئولیت پذیری در قبال حفاظت از این میراث و انتقال آن به نسل های آینده کمک کند. اورامانات ثبت جهانی شد تا بار دیگر غنای تمدن ایرانی را به رخ جهان بکشد و ستاره ای جدید در آسمان میراث جهانی بدرخشاند.

چالش ها و چشم انداز آینده اورامانات جهانی

هرچند ثبت جهانی اورامانات فرصت های بسیاری را به همراه دارد، اما چالش های متعددی نیز پیش روی این منطقه قرار گرفته اند که مدیریت صحیح آن ها برای تضمین آینده ای پایدار، ضروری است. این چالش ها عمدتاً در دو حوزه محیط زیست و توسعه جای می گیرند.

بحران های محیط زیستی: خشکسالی و تنش آبی

منطقه اورامانات، مانند بسیاری از نقاط ایران، با بحران های جدی محیط زیستی مواجه است که از مهمترین آن ها می توان به خشکسالی های پیاپی و کاهش منابع آب اشاره کرد. کوهستان های بلند و رودخانه های خروشان، همیشه نماد پرآبی این منطقه بوده اند، اما تغییرات اقلیمی و سوءمدیریت منابع آبی، این وضعیت را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. برخی از چالش های اصلی عبارتند از:

• کاهش سطح آب چشمه ها و رودخانه ها: خشکسالی های طولانی مدت، دبی چشمه های حیاتی مانند چشمه بل را به شدت کاهش داده است.
• تأثیر پروژه های عمرانی: پروژه های بزرگ آبی مانند سد داریان و سامانه گرمسیری، با وجود فواید توسعه ای، نگرانی هایی جدی در خصوص تأثیرات زیست محیطی بر منابع آب زیرزمینی و اکوسیستم منطقه ایجاد کرده اند. تونل انتقال آب نوسود به دشت ذهاب از دیگر مواردی است که کارشناسان نسبت به پیامدهای آن هشدار داده اند.
• تغییر کاربری اراضی: گسترش کشاورزی و فعالیت های انسانی، بدون رعایت اصول پایدار، به جنگل ها و پوشش گیاهی منطقه فشار وارد می آورد.

مدیریت پایدار منابع آب، ارزیابی دقیق زیست محیطی پروژه های عمرانی و مقابله با تغییرات اقلیمی، از جمله اولویت های اصلی برای حفاظت از منظر طبیعی اورامانات است.

توسعه و حفاظت: تعادل ظریف

با افزایش آگاهی عمومی و جذب گردشگر بیشتر پس از ثبت جهانی، نیاز به توسعه زیرساخت ها در اورامانات احساس می شود. اما دستیابی به تعادلی ظریف بین توسعه و حفاظت، یک چالش اساسی است. توسعه بی رویه یا نامتناسب می تواند به سرعت به بافت سنتی، معماری بومی و فرهنگ اصیل منطقه آسیب برساند. برای مدیریت این چالش، لازم است:

• برنامه ریزی جامع و پایدار: تدوین طرح های توسعه ای که با دقت به ابعاد فرهنگی و زیست محیطی توجه داشته باشند و از معماری و بافت سنتی حفاظت کنند.
• توانمندسازی جامعه محلی: آموزش و مشارکت دادن مردم محلی در فرآیندهای تصمیم گیری و مدیریت توسعه، تا خود آن ها حافظان اصلی میراثشان باشند.
• جلوگیری از سوداگری: کنترل و نظارت بر فعالیت های اقتصادی و گردشگری تا از سوداگری های مخرب و نابودی هویت منطقه جلوگیری شود.
• ترویج گردشگری فرهنگی: تأکید بر گردشگری مبتنی بر فرهنگ، تاریخ و طبیعت که ارزش های اصیل منطقه را ارج می نهد.

آینده هورامان ثبت جهانی یونسکو، به میزان موفقیت در ایجاد این تعادل حیاتی بین توسعه و حفاظت بستگی دارد.

اورامانات؛ ستاره ای در آسمان میراث جهانی

ثبت منظر فرهنگی اورامانات در فهرست میراث جهانی یونسکو، نه تنها یک موفقیت بزرگ برای ایران است، بلکه اذعان جهانی به ارزش های استثنایی و بی بدیل این منطقه در عرصه تعامل انسان و طبیعت محسوب می شود. اورامانات با تاریخ هزاران ساله، معماری پلکانی شگفت انگیز، طبیعت بکر و فرهنگ زنده اش، داستانی بی انتها از مقاومت، سازگاری و اصالت را روایت می کند.

این دستاورد، نقطه پایانی بر یک تلاش نیست، بلکه نقطه آغازی برای مسئولیت پذیری فزاینده در قبال حفاظت از این گنجینه زنده است. چالش های پیش رو، به ویژه در حوزه محیط زیست و توسعه، نیازمند هوشیاری، برنامه ریزی دقیق و مشارکت همه جانبه دولت، نهادهای ملی و بین المللی و مهم تر از همه، مردم بومی منطقه است. با حفظ و معرفی شایسته این میراث، نه تنها می توانیم به توسعه پایدار اورامانات کمک کنیم، بلکه تصویری غنی و پویا از فرهنگ و تمدن ایرانی را به جهانیان عرضه خواهیم داشت.

به امید آنکه اورامانات جهانی شده، همچنان ستاره ای درخشان در آسمان میراث بشری باقی بماند و الهام بخش نسل های آینده برای پاسداری از ارزش های فرهنگی و طبیعی باشد. دعوت می کنیم از این دیار پررمز و راز بازدید کنید، اما همواره به یاد داشته باشید که هر قدم شما، می تواند در حفظ یا تخریب این میراث گران بها مؤثر باشد. با گردشگری مسئولانه، به حفظ اورامانات کمک کنیم.