هزینه اجراییه مهریه از طریق ثبت: راهنمای کامل و به روز ۱۴۰۳

مطالبه مهریه از طریق ثبت، فرآیندی قانونی است که شامل هزینه های مشخصی نظیر هزینه اولیه درخواست اجراییه از دفترخانه و نیم عشر دولتی (معادل ۵% مبلغ مهریه) می شود. این هزینه ها، به استثنای پیش پرداخت های اولیه، عمدتاً در پایان فرآیند و از دارایی های زوج تأمین می گردد و انتخاب این روش برای زوجه مزایای حقوقی و مالی خاص خود را دارد.

مهریه، حق مالی زوجه است که به موجب عقد نکاح بر ذمه زوج مستقر می شود. در نظام حقوقی ایران، روش های متفاوتی برای مطالبه و وصول مهریه پیش بینی شده که هر یک دارای مراحل، الزامات و به ویژه، هزینه های خاص خود است. انتخاب مسیر صحیح، اعم از پیگیری از طریق مراجع ثبتی یا قضایی، مستلزم آگاهی کامل از تمامی این جوانب است تا بتوان با دیدی باز و برنامه ریزی دقیق، به نتیجه مطلوب دست یافت.

این مقاله به طور خاص بر هزینه اجراییه مهریه از طریق ثبت متمرکز است. ما در این نوشتار به تفصیل به بررسی تمامی هزینه های مرتبط با این روش، مراحل پرداخت، قوانین حاکم، مزایای انتخاب اداره ثبت، و همچنین نکات کلیدی حقوقی می پردازیم. هدف این است که با ارائه اطلاعات دقیق و به روز (۱۴۰۳)، مخاطبان، اعم از زوجه، زوج، و حتی متخصصان حقوقی، درک جامعی از ابعاد مالی و اجرایی این فرآیند کسب کرده و بتوانند تصمیمی آگاهانه اتخاذ کنند.

اجراییه مهریه از طریق ثبت چیست و چرا انتخاب می شود؟

اجراییه مهریه از طریق ثبت، راهکاری قانونی برای مطالبه مهریه است که مستقیماً از طریق دفاتر اسناد رسمی (دفترخانه ازدواج) و سپس اداره اجرای ثبت پیگیری می شود. سند ازدواج، به عنوان یک سند رسمی و لازم الاجرا، این امکان را فراهم می آورد که بدون نیاز به طرح دعوا در دادگاه در مرحله نخست، مستقیماً برای اجرای مفاد آن اقدام شود.

تعریف اجراییه مهریه

سند ازدواج یا عقدنامه، از جمله اسناد رسمی لازم الاجرا محسوب می شود. لازم الاجرا بودن سند به این معناست که مفاد آن، از جمله تعهد به پرداخت مهریه، بدون نیاز به اثبات مجدد در دادگاه و تنها با درخواست ذی نفع، قابلیت اجرا از طریق مراجع قانونی را دارد. اجراییه مهریه، در واقع دستور رسمی برای اجرای همین مفاد است که از سوی دفترخانه تنظیم کننده عقد صادر و به اداره ثبت برای پیگیری ارسال می گردد.

مزایای مطالبه مهریه از طریق ثبت

انتخاب مسیر ثبتی برای مطالبه مهریه، مزایای قابل توجهی دارد که آن را برای بسیاری از زوجه ها به گزینه ای مطلوب تبدیل کرده است:

• سرعت بیشتر در صورت شناسایی اموال: در صورتی که زوج دارای اموال قابل شناسایی و توقیف باشد، فرآیند اجرای مهریه از طریق ثبت می تواند به مراتب سریع تر از رسیدگی در دادگاه باشد، زیرا نیاز به طی مراحل طولانی دادرسی و صدور حکم اولیه نیست.
• عدم نیاز به پرداخت هزینه های دادرسی اولیه بالا: برخلاف دادگاه که معمولاً پرداخت درصدی از مبلغ مهریه به عنوان هزینه دادرسی در ابتدای کار از زوجه مطالبه می شود (مگر با اعسار)، در اجرای ثبت، زوجه تنها ملزم به پرداخت مبلغی اندک برای درخواست صدور اجراییه است. هزینه های اصلی، به ویژه نیم عشر دولتی، در پایان فرآیند و از محل وصول مهریه از زوج دریافت می شود.
• امکان توقیف فوری اموال و ممنوع الخروجی: یکی از مهم ترین مزایای این روش، امکان درخواست توقیف فوری اموال زوج و همچنین ممنوع الخروج کردن او بلافاصله پس از صدور اجراییه است. این اقدامات می تواند فشار مؤثری بر زوج برای ادای دین وارد آورد.
• قانون جدید و بازگشت اختیار به زوجه: لازم به ذکر است که با لغو بخشنامه قبلی قوه قضاییه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ (به موجب قانون برنامه هفتم توسعه)، زوجه مجدداً اختیار یافته است که برای مطالبه مهریه، حسب تشخیص خود، ابتدا به دادگاه خانواده یا مستقیماً به اداره اجرای ثبت مراجعه کند. این تغییر قانونی، انعطاف پذیری بیشتری را برای زوجه فراهم می آورد.

جزئیات هزینه های اجراییه مهریه از طریق ثبت

درک دقیق هزینه های مرتبط با اجراییه مهریه از طریق ثبت، برای برنامه ریزی مالی و حقوقی ضروری است. این هزینه ها در مراحل مختلف فرآیند ظاهر می شوند و پرداخت کننده آن ها نیز متفاوت خواهد بود. در ادامه به تفصیل به این موارد می پردازیم.

هزینه اولیه درخواست اجراییه از دفترخانه

در گام نخست برای مطالبه مهریه از طریق ثبت، زوجه باید به دفترخانه ثبت کننده عقد مراجعه کرده و درخواست صدور اجراییه را ارائه دهد. این مرحله شامل یک هزینه اندک است که معمولاً برای انجام امور اداری و دفتری مربوط به صدور اجراییه دریافت می شود. این مبلغ در حال حاضر (۱۴۰۳) حدود ۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان برآورد می شود و توسط زوجه در ابتدای فرآیند پرداخت می گردد. این هزینه، شامل هزینه های مربوط به اوراق، فرم ها و اقدامات اولیه دفتری است و با مبالغ نیم عشر دولتی که در ادامه توضیح داده می شود، متفاوت است.

نیم عشر دولتی (۵% مبلغ مهریه)

نیم عشر دولتی، اصلی ترین هزینه اجراییه مهریه از طریق ثبت است. این مبلغ به دلیل انجام خدمات اجرایی توسط اداره ثبت از محکوم علیه (زوج) دریافت می شود و جزئیات آن به شرح زیر است:

• تعریف نیم عشر دولتی: نیم عشر دولتی، درصدی از مبلغ مهریه (معادل پنج درصد) است که به عنوان حق الاجرا یا کارمزد خدمات اجرایی، توسط اداره ثبت وصول می شود. این هزینه در مورد تمامی اسناد لازم الاجرا که از طریق ثبت به اجرا گذاشته می شوند، اعمال می گردد.
• زمان و نحوه محاسبه: نکته بسیار مهم این است که نیم عشر دولتی در ابتدای فرآیند از زوجه مطالبه نمی شود. این مبلغ، پس از شناسایی و توقیف اموال زوج و در زمان وصول کامل یا بخشی از مهریه، از خود زوج یا از محل اموال توقیف شده او کسر و به حساب دولت واریز می گردد. به عبارت دیگر، زوجه در ابتدا نیازی به پرداخت این بخش از هزینه ها ندارد.
• موارد معافیت از پرداخت نیم عشر: در شرایط خاصی، حتی اگر اجراییه صادر شده باشد، ممکن است نیم عشر دولتی از زوج دریافت نشود:
  • پرداخت مهریه در مهلت قانونی: اگر زوج ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ اجراییه، نسبت به پرداخت کامل مهریه یا جلب رضایت زوجه اقدام کند، از پرداخت نیم عشر دولتی معاف خواهد بود. این مهلت با هدف تشویق زوج به ادای سریع دین تعیین شده است.
  • بخشش مهریه یا مصالحه: در صورتی که زوجه در طول فرآیند اجرا، تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد یا با زوج مصالحه کند و فرآیند اجرا متوقف شود، نیم عشر دولتی برای آن بخش از مهریه که وصول نشده، محاسبه و دریافت نخواهد شد.

نیم عشر دولتی (۵% مبلغ مهریه) در فرآیند اجراییه ثبتی، اصلی ترین هزینه محسوب می شود که برخلاف تصور رایج، در ابتدا از زوجه مطالبه نمی گردد و در پایان کار از زوج یا از محل اموال توقیف شده وی کسر می شود، مگر آنکه زوج ظرف ده روز پس از ابلاغ اجراییه، مهریه را پرداخت یا با زوجه مصالحه کند که در این صورت از پرداخت آن معاف خواهد بود.

سایر هزینه های احتمالی در فرآیند اجرایی ثبت

علاوه بر هزینه اولیه درخواست اجراییه و نیم عشر دولتی، ممکن است در مراحل بعدی فرآیند، هزینه های دیگری نیز مطرح شود که بسته به شرایط پرونده، به عهده زوجه (در ابتدا) و سپس قابل بازیافت از زوج خواهد بود:

• هزینه کارشناسی: در مواردی که اموالی نظیر ملک، خودرو یا سایر دارایی ها توقیف می شوند، نیاز به ارزیابی توسط کارشناس رسمی دادگستری وجود دارد. هزینه کارشناسی ابتدا توسط زوجه پرداخت می شود و در صورت وصول مهریه از زوج، قابل دریافت و جبران است.
• هزینه آگهی مزایده: اگر اموال توقیف شده به صورت مزایده به فروش برسد، هزینه های مربوط به انتشار آگهی مزایده در روزنامه های کثیرالانتشار نیز باید پرداخت شود. این هزینه نیز در ابتدا توسط زوجه تأمین و پس از فروش مال از سهم زوج کسر می گردد.
• هزینه نقل و انتقال: در صورت انتقال مالکیت اموال توقیف شده (مانند ملک) به زوجه یا به خریدار در مزایده، هزینه های مربوط به نقل و انتقال سند نیز مطرح می شود که در نهایت باید توسط زوج تقبل شود.
• هزینه حق الوکاله وکیل: در صورتی که زوجه برای پیگیری امور خود از وکیل استفاده کند، حق الوکاله وکیل نیز به عنوان یکی از هزینه ها مطرح می شود. این مبلغ نیز در صورت پیروزی زوجه در پرونده و وصول مهریه، می تواند به عنوان خسارت دادرسی از زوج مطالبه و دریافت شود. تعرفه حق الوکاله وکلا بر اساس آیین نامه های مصوب تعیین می گردد.

مراحل عملی درخواست اجراییه مهریه از طریق ثبت و هزینه های هر مرحله

فرآیند مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت، شامل چندین مرحله مشخص است که هر یک نیازمند رعایت تشریفات خاص و ممکن است با هزینه هایی همراه باشد. آگاهی از این مراحل به زوجه کمک می کند تا با آمادگی کامل وارد این مسیر شود.

مراجعه به دفترخانه ثبت کننده عقد

اولین گام برای به اجرا گذاشتن مهریه از طریق ثبت، مراجعه زوجه (یا وکیل او) به دفترخانه ازدواجی است که عقدنامه در آن به ثبت رسیده است. در این مرحله، زوجه باید مدارک لازم را ارائه و درخواست صدور اجراییه را مطرح کند:

• مدارک لازم:
  • اصل عقدنامه (سند ازدواج)
  • اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه
  • گواهی ثبت نام در سامانه ثنا (برای دریافت ابلاغیه های بعدی)
• هزینه درخواست صدور اجراییه: در این مرحله، زوجه ملزم به پرداخت مبلغی ناچیز (حدود ۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳) به عنوان هزینه دفتری برای صدور برگه اجراییه است. این هزینه برای شروع کار و اقدامات اولیه دریافت می شود و با هزینه های اصلی اجرا تفاوت دارد.

ارجاع پرونده به اداره اجرای ثبت

پس از اینکه دفترخانه، درخواست صدور اجراییه را بررسی و تأیید کرد، برگه اجراییه را تنظیم و آن را به اداره اجرای ثبت محل اقامت زوج یا محل وقوع عقد ارسال می کند. در این مرحله، اقدامات زیر صورت می گیرد:

• تشکیل پرونده و ابلاغ اجراییه: در اداره ثبت، پرونده اجرایی تشکیل می شود و اجراییه صادر شده به زوج ابلاغ می گردد. این ابلاغیه از طریق سامانه ثنا صورت می گیرد، لذا ثبت نام در این سامانه برای طرفین ضروری است.
• مهلت ۱۰ روزه برای پرداخت مهریه: پس از ابلاغ اجراییه، زوج ۱۰ روز مهلت دارد تا نسبت به پرداخت کامل مهریه یا جلب رضایت زوجه اقدام کند. در صورت پرداخت در این مهلت، زوج از پرداخت نیم عشر دولتی معاف خواهد شد.

توقیف اموال و استعلامات

اگر زوج ظرف مهلت ۱۰ روزه مهریه را پرداخت نکند، زوجه می تواند درخواست توقیف اموال او را مطرح کند. این فرآیند از طریق زیر صورت می گیرد:

• معرفی اموال توسط زوجه یا درخواست استعلام: زوجه می تواند در صورت اطلاع از اموال زوج، لیست آن ها را به اداره ثبت ارائه دهد. در غیر این صورت، می تواند از اداره ثبت درخواست استعلام از مراجع مختلف را داشته باشد.
• استعلام از مراجع سه گانه: اداره ثبت می تواند برای شناسایی اموال زوج، از مراجعی نظیر بانک مرکزی (برای حساب های بانکی)، راهور (برای خودرو) و اداره ثبت املاک (برای املاک و مستغلات) استعلام کند. این استعلامات برای شناسایی سریع اموال و توقیف آن ها بسیار مؤثر است.
• هزینه های مربوط به استعلامات: معمولاً هزینه های جزئی برای هر استعلام از زوجه دریافت می شود که در صورت وصول مهریه، قابل مطالبه از زوج است.

کارشناسی و مزایده اموال (در صورت عدم پرداخت)

چنانچه اموالی از زوج شناسایی و توقیف شود و او همچنان از پرداخت مهریه خودداری کند، اموال توقیف شده برای وصول مهریه به فروش گذاشته می شوند:

• هزینه کارشناسی: همانطور که پیشتر اشاره شد، اموال توقیف شده توسط کارشناس رسمی قیمت گذاری می شوند. هزینه کارشناسی را زوجه در ابتدا پرداخت می کند که در نهایت از زوج قابل وصول است.
• نحوه برگزاری مزایده و هزینه های آن: پس از تعیین قیمت پایه توسط کارشناس، اموال از طریق مزایده عمومی به فروش می رسند. هزینه های مربوط به آگهی مزایده و تشریفات آن نیز ابتدا توسط زوجه تأمین و پس از فروش مال، از محل فروش کسر می شود.

وصول مهریه و دریافت نیم عشر دولتی

در نهایت، پس از فروش اموال در مزایده یا برداشت از حساب های توقیف شده، مبلغ مهریه به زوجه پرداخت می شود. در این مرحله، نیم عشر دولتی نیز از سهم زوج کسر و به حساب دولت واریز می گردد. همچنین، هزینه هایی که زوجه در ابتدا برای کارشناسی، آگهی و … پرداخت کرده بود، از محل وصول مهریه یا از سهم زوج جبران خواهد شد.

مقایسه اجمالی هزینه های اجراییه مهریه از طریق ثبت و دادگاه

انتخاب مسیر مطالبه مهریه از طریق ثبت یا دادگاه، علاوه بر تفاوت در فرآیند، از نظر هزینه های مالی نیز دارای تمایزاتی است که آگاهی از آن ها برای تصمیم گیری آگاهانه ضروری است. در اینجا به مقایسه اجمالی این دو روش می پردازیم.

هزینه دادرسی در دادگاه (خلاصه)

مطالبه مهریه از طریق دادگاه، نیازمند پرداخت هزینه های دادرسی است که بسته به مراحل مختلف رسیدگی و مبلغ خواسته، متغیر است. این هزینه ها در ابتدای هر مرحله و توسط خواهان (زوجه) پرداخت می شود، مگر اینکه زوجه بتواند اعسار خود را اثبات کند:

• مرحله بدوی (دادگاه نخستین):
  • برای مهریه های تا ۲۰۰ میلیون ریال: ۲.۵ درصد از مبلغ مهریه.
  • برای مهریه های بالاتر از ۲۰۰ میلیون ریال: ۳.۵ درصد از مبلغ مهریه.
• مرحله واخواهی (اعتراض به رأی غیابی) و تجدیدنظر: ۴.۵ درصد از مبلغ مهریه.
• مرحله فرجام خواهی: ۵.۵ درصد از مبلغ مهریه.

این مبالغ در ابتدای هر مرحله از زوجه دریافت می شود و عدم پرداخت آن می تواند منجر به توقف رسیدگی شود.

تفاوت های کلیدی در پرداخت اولیه و نهایی هزینه ها

تفاوت اصلی بین دو روش ثبت و دادگاه، در زمان و مسئولیت پرداخت هزینه های اصلی است:

• روش ثبت: در این روش، هزینه اولیه (هزینه درخواست اجراییه از دفترخانه) ناچیز است و توسط زوجه پرداخت می شود. هزینه اصلی، یعنی نیم عشر دولتی (۵% مبلغ مهریه)، در پایان فرآیند اجرایی و از محل وصول مهریه از زوج دریافت می گردد. این موضوع بار مالی اولیه کمتری را بر دوش زوجه قرار می دهد.
• روش دادگاه: در این روش، هزینه های دادرسی به نسبت مبلغ مهریه، در ابتدای هر مرحله از زوجه دریافت می شود. این مبالغ می تواند قابل توجه باشد و زوجه برای پرداخت آن ها باید از تمکن مالی برخوردار باشد، مگر اینکه با ارائه دادخواست اعسار، از پرداخت موقت یا کامل این هزینه ها معاف شود.

بنابراین، مزیت اصلی روش ثبت از نظر هزینه ها، معافیت زوجه از پرداخت مبالغ بالای دادرسی در ابتدای کار است.

جدول مقایسه هزینه ها (ثبت در مقابل دادگاه)

جدول زیر به صورت خلاصه به مقایسه هزینه های اصلی در دو روش مطالبه مهریه می پردازد:

نوع هزینه	روش اجرایی ثبت	روش دادگاه	پرداخت کننده اولیه	پرداخت کننده نهایی (در صورت موفقیت زوجه)
هزینه اولیه درخواست	حدود ۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان (صدور اجراییه)	درصد دادرسی (بر اساس مبلغ مهریه و مرحله)	زوجه	زوجه (در صورت عدم مطالبه از زوج)
نیم عشر دولتی / حق الاجرا	۵% مبلغ مهریه	۵% مبلغ مهریه (هزینه اجرای حکم)	ندارد (از زوج دریافت می شود)	زوج
هزینه دادرسی بدوی	ندارد	۲.۵% تا ۳.۵% مبلغ مهریه	زوجه	زوج (به عنوان خسارت دادرسی)
هزینه دادرسی واخواهی/تجدیدنظر	ندارد	۴.۵% مبلغ مهریه	زوجه	زوج (به عنوان خسارت دادرسی)
هزینه دادرسی فرجام خواهی	ندارد	۵.۵% مبلغ مهریه	زوجه	زوج (به عنوان خسارت دادرسی)
هزینه کارشناسی اموال	دارد (در صورت لزوم)	دارد (در صورت لزوم)	زوجه	زوج
هزینه آگهی مزایده	دارد (در صورت لزوم)	دارد (در صورت لزوم)	زوجه	زوج
حق الوکاله وکیل	دارد (در صورت استفاده)	دارد (در صورت استفاده)	زوجه	زوج (در صورت مطالبه به عنوان خسارت دادرسی)

معافیت ها و راهکارهای کاهش هزینه ها در اجراییه مهریه

گاهی اوقات پرداخت هزینه های مربوط به اجراییه مهریه، حتی مبالغ اولیه اندک، می تواند برای زوجه چالش برانگیز باشد. نظام حقوقی ایران برای این موارد راهکارهایی را پیش بینی کرده است که امکان معافیت یا کاهش این هزینه ها را فراهم می آورد.

درخواست اعسار از پرداخت هزینه های اجرایی (برای زوجه)

یکی از مهم ترین راهکارها برای زوجه ای که توانایی مالی لازم برای پرداخت هزینه های دادرسی یا برخی پیش پرداخت های اجرایی را ندارد، درخواست اعسار است. اعسار به معنای ناتوانی مالی فرد در پرداخت هزینه های دادرسی یا بدهی خود است.

• شرایط و مراحل درخواست اعسار: زوجه می تواند همزمان با تقدیم دادخواست مهریه (در روش دادگاه) یا حتی پس از آن، دادخواست اعسار از پرداخت هزینه های دادرسی را به دادگاه ارائه دهد. برای اثبات اعسار، زوجه معمولاً باید دو شاهد معرفی کند که به ناتوانی مالی او شهادت دهند. همچنین باید لیست دارایی های خود را ارائه کرده و ثابت کند که دارایی کافی برای پرداخت هزینه ها را ندارد.
• اثر اعسار: در صورت پذیرش دادخواست اعسار، زوجه به طور موقت یا دائم از پرداخت هزینه های دادرسی معاف می شود. این معافیت می تواند شامل تمامی هزینه هایی باشد که زوجه باید در ابتدا پرداخت کند، از جمله هزینه های کارشناسی و آگهی مزایده در روش ثبت، در صورت نیاز به پیش پرداخت آن ها. پس از وصول مهریه از زوج، این هزینه ها از محل وصول کسر و به حساب دادگستری یا زوجه (برای جبران پیش پرداخت ها) واریز می شود.

معافیت افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی

قانون گذار برای حمایت از اقشار آسیب پذیر جامعه، معافیت های خاصی را در نظر گرفته است. بر اساس ماده ۵ قانون حمایت از خانواده، افرادی که تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور هستند، از پرداخت تمامی هزینه های دادرسی (و هزینه های مشابه اجرایی) به صورت دائمی معاف می باشند. دادگاه و مراجع اجرایی نمی توانند پرداخت این هزینه ها را به زمان اجرای حکم یا وصول مهریه موکول کنند، بلکه معافیت آن ها مطلق و قطعی است.

انصراف از اجراییه

در صورتی که زوجه پس از درخواست صدور اجراییه از طریق ثبت، به هر دلیلی از ادامه پیگیری مطالبه مهریه انصراف دهد (مثلاً با زوج مصالحه کند)، در اغلب موارد نیازی به پرداخت نیم عشر دولتی نخواهد بود. این معافیت، مشروط بر آن است که مهریه هنوز به صورت کامل یا جزئی از طریق اقدامات اجرایی وصول نشده باشد. اگر انصراف قبل از اقدامات اجرایی منجر به وصول یا توقیف اموال صورت گیرد، معمولاً هزینه ای جز همان مبلغ اولیه درخواست اجراییه از زوجه دریافت نمی شود. اما اگر پس از توقیف اموال و رسیدن به مرحله مزایده انصراف دهد، ممکن است مطابق مقررات، درصدی (مثلاً نیم درصد) به اداره ثبت تعلق گیرد.

نقش صلح و سازش در کاهش هزینه ها

صلح و سازش بین زوجین، همواره بهترین و کم هزینه ترین راه برای حل و فصل اختلافات خانوادگی است. در مورد مهریه نیز، اگر زوجین قبل از شروع یا در حین فرآیند اجراییه، به توافق و مصالحه برسند، می توانند از پرداخت بسیاری از هزینه های قضایی و اجرایی (نظیر نیم عشر دولتی، هزینه های کارشناسی، مزایده و حق الوکاله) جلوگیری کنند. توافق بر سر پرداخت مهریه به صورت اقساط، بخشش بخشی از آن، یا ارائه مال مشخص در ازای مهریه، می تواند به نفع هر دو طرف باشد و از تحمیل هزینه های گزاف جلوگیری کند.

نکات حقوقی مهم در مورد هزینه های اجراییه مهریه از طریق ثبت

مطالبه مهریه از طریق ثبت، علاوه بر جنبه های مالی، ابعاد حقوقی پیچیده ای نیز دارد که آگاهی از آن ها برای هر دو طرف دعوا حیاتی است. در این بخش به برخی از نکات مهم حقوقی در خصوص این فرآیند می پردازیم.

به روزرسانی های قانونی (مانند بخشنامه های جدید)

قوانین و رویه های مربوط به مهریه و اجرای آن، همواره در حال تغییر و به روزرسانی هستند. برای مثال، بخشنامه قبلی قوه قضاییه که زوجه را ملزم می کرد ابتدا برای مطالبه مهریه به اداره ثبت مراجعه کند، با تصویب قانون برنامه هفتم توسعه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ لغو گردید. این به معنای بازگشت اختیار زوجه برای انتخاب مرجع اولیه (دادگاه یا ثبت) است. آگاهی از آخرین بخشنامه ها و قوانین جدید (مانند تغییرات مربوط به سکه و نحوه محاسبه آن) برای اتخاذ بهترین تصمیم و جلوگیری از مشکلات حقوقی ضروری است. مشاوره با وکیل متخصص در این زمینه می تواند اطمینان خاطر بیشتری ایجاد کند.

امکان توقیف حقوق و مزایای زوج (یک چهارم یا یک سوم)

یکی از راهکارهای مؤثر برای وصول مهریه، توقیف حقوق و مزایای دریافتی زوج کارمند است. بر اساس قانون، در صورتی که زوج کارمند دولت یا شرکت های خصوصی باشد، زوجه می تواند درخواست توقیف قسمتی از حقوق و مزایای او را به اداره ثبت یا دادگاه ارائه دهد. میزان توقیف به این صورت است:

• اگر زوج زن یا فرزند دیگری نداشته باشد: یک چهارم (۲۵ درصد) حقوق و مزایای او قابل توقیف است.
• اگر زوج زن یا فرزند دیگری (به غیر از زوجه مطالبه کننده) داشته باشد: یک سوم (۳۳.۳ درصد) حقوق و مزایای او قابل توقیف است.

مسئولین سازمان یا شرکت محل کار زوج موظفند پس از ابلاغ دستور توقیف، مبالغ مربوطه را کسر و به حساب مراجع اجرایی واریز کنند.

اهمیت سامانه ثنا در کلیه مراحل

سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی (ثنا)، نقش حیاتی در تمامی مراحل اجراییه مهریه از طریق ثبت و دادگاه ایفا می کند. کلیه ابلاغیه ها، اخطاریه ها، و مکاتبات رسمی، به صورت الکترونیکی از طریق این سامانه به طرفین پرونده ارسال می شود. ثبت نام در سامانه ثنا و دسترسی منظم به آن برای هر دو طرف (زوجه و زوج) از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا عدم اطلاع از ابلاغیه ها می تواند منجر به تضییع حقوق و از دست رفتن مهلت های قانونی شود. تمامی مراحل از صدور اجراییه اولیه تا ابلاغ توقیف اموال، از طریق این سامانه انجام می شود.

مستثنیات دین و عدم توقیف آنها

مستثنیات دین، اموالی هستند که بر اساس قانون، حتی در صورت بدهکاری فرد، قابل توقیف و فروش برای ادای دین نیستند. این اموال برای حفظ حداقل معیشت و کرامت انسانی بدهکار ضروری تشخیص داده شده اند. در پرونده های مهریه نیز، اموالی که جزء مستثنیات دین محسوب می شوند، حتی اگر شناسایی شوند، قابل توقیف نیستند. برخی از مهم ترین مستثنیات دین عبارتند از:

• مسکن مورد نیاز و در شأن بدهکار (که عرفاً متناسب با وضعیت خانوادگی و اجتماعی او باشد).
• لوازم و اثاثیه ضروری زندگی.
• آذوقه موجود به میزان نیاز سه ماهه.
• ابزار و وسایل کار و امرار معاش.
• تلفن مورد نیاز.
• مبلغ ودیعه مسکن در حد نیاز و شأن.

تشخیص مستثنیات دین بر عهده مقام قضایی است و اگر مالی توقیف شود که جزء مستثنیات دین باشد، زوج می تواند اعتراض کرده و درخواست رفع توقیف آن را مطرح کند. لذا هزینه های مربوط به این اموال نیز به زوج تعلق نمی گیرد.

نقش وکیل متخصص در مدیریت هزینه ها و تسریع فرآیند

فرآیند مطالبه مهریه، چه از طریق ثبت و چه از طریق دادگاه، دارای پیچیدگی های حقوقی و اداری خاص خود است. حضور یک وکیل متخصص و باتجربه در امور خانواده و مهریه، می تواند نقش بسیار مؤثری در مدیریت هزینه ها، تسریع فرآیند و افزایش شانس موفقیت داشته باشد:

• آگاهی از آخرین قوانین: وکیل متخصص به تمامی قوانین و بخشنامه های به روز اشراف کامل دارد.
• معرفی دقیق اموال: وکیل می تواند با استفاده از تخصص خود، در شناسایی و معرفی اموال زوج به مراجع ذی صلاح کمک کند.
• کاهش اشتباهات اجرایی: با راهنمایی وکیل، از اشتباهاتی که ممکن است منجر به طولانی شدن فرآیند یا تحمیل هزینه های اضافی شود، جلوگیری خواهد شد.
• مدیریت فرآیند اعسار: در صورت نیاز به درخواست اعسار، وکیل می تواند با جمع آوری مدارک و ارائه صحیح دادخواست، به پذیرش آن کمک کند.
• مذاکره و مصالحه: وکیل می تواند به عنوان نماینده زوجه، در مذاکرات با زوج برای صلح و سازش و کاهش هزینه ها نقش آفرینی کند.

نتیجه گیری

مطالبه مهریه، یکی از حقوق قانونی و مسلم زوجه است که می تواند از طریق دو مسیر اصلی ثبت یا دادگاه پیگیری شود. انتخاب هر یک از این روش ها، ابعاد مالی و حقوقی خاص خود را دارد و آگاهی از جزئیات آن برای تمامی ذی نفعان، از جمله زوجه، زوج، و حتی کارآموزان حقوقی، از اهمیت بسزایی برخوردار است.

در فرآیند اجراییه مهریه از طریق ثبت، شاهد مزایایی نظیر سرعت عمل بیشتر در صورت شناسایی اموال، عدم نیاز به پرداخت هزینه های دادرسی سنگین اولیه از سوی زوجه، و امکان توقیف فوری اموال هستیم. در مقابل، مهم ترین هزینه در این روش، نیم عشر دولتی (۵% مبلغ مهریه) است که برخلاف تصور رایج، در پایان کار و از محل دارایی های زوج کسر می شود، مگر آنکه زوج در مهلت ۱۰ روزه پس از ابلاغ اجراییه، مهریه را پرداخت کند یا با زوجه به مصالحه برسد.

علاوه بر این، هزینه هایی مانند کارشناسی، آگهی مزایده و حق الوکاله وکیل نیز ممکن است در طول فرآیند مطرح شوند که در ابتدا توسط زوجه پرداخت شده و در صورت موفقیت، از زوج قابل بازیافت است. وجود معافیت هایی مانند اعسار از پرداخت هزینه ها و معافیت برای افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی، راهکارهایی برای کاهش بار مالی بر زوجه فراهم می آورد. با لغو بخشنامه قبلی قوه قضاییه، زوجه اکنون آزادی عمل بیشتری در انتخاب مرجع اولیه دارد.

به یاد داشته باشید که آگاهی حقوقی، همواره اولین و مؤثرترین گام در مواجهه با مسائل قانونی است. مشاوره با وکیل متخصص، نه تنها می تواند شما را در انتخاب بهترین مسیر یاری رساند، بلکه به مدیریت صحیح هزینه ها، تسریع فرآیند و حفظ حقوق شما در تمامی مراحل کمک شایانی خواهد کرد.

سوالات متداول

هزینه اجراییه مهریه از طریق ثبت چقدر است؟

هزینه اصلی اجراییه مهریه از طریق ثبت، نیم عشر دولتی معادل ۵% مبلغ مهریه است. این مبلغ از زوج دریافت می شود و زوجه تنها یک هزینه اولیه اندک (حدود ۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان در ۱۴۰۳) برای درخواست صدور اجراییه به دفترخانه پرداخت می کند.

نیم عشر دولتی مهریه را چه کسی پرداخت می کند و چه زمانی؟

نیم عشر دولتی را زوج (محکوم علیه) پرداخت می کند و این مبلغ در پایان فرآیند اجرایی، از محل وصول مهریه یا اموال توقیف شده او کسر می شود. اگر زوج ظرف ۱۰ روز پس از ابلاغ اجراییه، مهریه را پرداخت کند یا با زوجه مصالحه نماید، از پرداخت نیم عشر معاف خواهد بود.

آیا می توانیم از پرداخت هزینه های اجرایی مهریه معاف شویم؟

بله، زوجه می تواند با ارائه دادخواست اعسار از پرداخت هزینه های دادرسی یا برخی پیش پرداخت های اجرایی، از پرداخت موقت یا کامل آن ها معاف شود. همچنین، افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور به صورت دائمی از تمامی این هزینه ها معاف هستند.

در صورت انصراف از مطالبه مهریه، آیا هزینه ای باید پرداخت شود؟

اگر زوجه قبل از وصول مهریه یا توقیف اموال و رسیدن به مرحله مزایده از اجراییه انصراف دهد، معمولاً نیازی به پرداخت نیم عشر دولتی نخواهد بود. هزینه های اولیه دفتری نیز غیرقابل برگشت هستند. در صورت انصراف پس از توقیف اموال و نزدیک شدن به مزایده، ممکن است درصد کمی از هزینه اجرایی دریافت شود.

بهترین راه برای به اجرا گذاشتن مهریه (ثبت یا دادگاه) از نظر هزینه کدام است؟

از نظر بار مالی اولیه بر دوش زوجه، روش اجرایی ثبت معمولاً کم هزینه تر است، زیرا هزینه اصلی (نیم عشر دولتی) در پایان از زوج دریافت می شود. اما انتخاب بهترین راه به شرایط پرونده، تمکن مالی زوج و سرعت مدنظر زوجه بستگی دارد.

آیا هزینه وکیل مهریه نیز از زوج گرفته می شود؟

بله، در صورت پیروزی زوجه در پرونده و مطالبه حق الوکاله وکیل به عنوان بخشی از خسارات دادرسی، دادگاه می تواند زوج را به پرداخت آن محکوم کند. این امر مشروط به درج درخواست در دادخواست و تأیید مقام قضایی است.

اگر زوج مالی نداشته باشد، هزینه های اجرایی چه می شود؟

اگر زوج مالی برای توقیف نداشته باشد و اعسار او نیز اثبات شود، وصول مهریه (و به تبع آن، هزینه های اجرایی که از زوج دریافت می شود) با مشکل مواجه خواهد شد. در این صورت، ممکن است پرداخت مهریه به صورت اقساط بسیار طولانی مدت تعیین شود و هزینه ها نیز متناسب با آن وصول گردد. در روش ثبت، در صورت عدم شناسایی مال، زوجه می تواند با دریافت گواهی از ثبت، برای مطالبه مهریه به دادگاه مراجعه کند.